प्रवचने-श्रीब्रह्मचैतन्य महाराज
१० मे
देहमनाने व्हावे रामार्पण ।
चित्ताची स्थिरता । भगवंताच्या उपासनेत निश्चितता ॥
देह जरी जीर्ण फार । तरी वासनेचा जोर अनिवार ।
हे जाणून चित्ती । एक भजावा रघुपति ॥
हृदयी करता भगवंताचे ध्यान । नामाविण उच्चार दुजा न जाण ।
त्यात व्यवहाराचे जतन । न दुखवावे कोणाचे अंतःकरण ।
असा नेम ज्याच्यापाशी । राम तेथील रहिवाशी ॥
मी रामाचा, रामा तू माझा । हाच अखंड असावा हव्यास ॥
ऐसे ध्यावे रामाला । की जे जीव प्यार झाले मला ॥
आता याहून दुजे न सांगणे काही । रामाविण जगू नाही ॥
जे जे होणार ते होतच जाते । ते भगवंताच्या इच्छेने घडते ।
ऐसे आणणे मना । याचे नाव उपासना ॥
अखंड रामसेवा ज्याला लाभली । धन्य धन्य त्याची माऊली ॥
स्वार्थरहित रामसेवा । याहून लाभ दुजा न जीवा ॥
राम ठेवा मनी । तो ध्यात जावा मानसपूजनी ॥
वाचेने भगवंताचे नाव । कायेने भगवंताची सेवा ।
चित्ती भगवंताचे ध्यान । आपण राहावे रामार्पण । याहून अन्य सेवा कोणतीहि न जाण ॥
उपासना असावी बळकट । तेथे नसावी कशाची अट ॥
उपासनेचा असावा जोर । ज्याने होईल मन स्थिर ॥
आपले जीवन ज्याचे हाती । त्याची नेहमी ठेवावी संगति ॥
जे जे काही मी करावे । त्याला परमात्मा साक्षी हे जाणावे ॥
मनी न सोडावा धीर । आहे म्हणावे माझा रघुवीर ॥
करावे भगवंताचे चिंतन । होईल स्वतःचे विस्मरण ॥
सर्व आहे रामाधीन । आपण निमित्ताला कारण ॥
रामावर ठेवावे चित्त । जैसे प्रपंची असावे वाटते वित्त ॥
उपासनेचे नर । त्यांनी राहावे खबरदार ॥
आजवर केली भगवंताची उपासना । पुढे त्यात न येऊ द्यावा उणेपणा ॥
सर्वांचे ऐकावे । परी उपासनेपासून दूर न व्हावे ॥
राम माझा देता घेता । राम माझ्या भोवता ॥
रामाविण जगी दुजे । न ठेवावे आणिक परते ॥
एक सद्गुरुआज्ञा प्रमाण । हीच रामसेवा जाण ॥
थोर थोर ऋषिमुनि । यति संत साधु यांनी ।
एकच केले खास । रामावाचून न राहू दिले जीवास ॥
ठेवावा रामावर पूर्ण विश्वास । न करावे उपासतापास ॥
उपासनेत राहावे आपण । हेच रामाचे सान्निध्य जाण ॥
स्वार्थरहित सेवा । तीच पावे देवाधिदेवा ॥
जे जे होते काही । ते ते राम करतो पाही ।
हा एकच विश्वास । समाधानाचा मार्ग सत्य खास ॥
जेथे परमात्म्याची सत्ता । तेथे न चाले कोणाचे सर्वथा ।
म्हणून परमात्मा ठेवील त्यामध्ये । समाधान राखीत जावे ॥
१३१. चित्ती भगवंताचे ध्यान । आपण राहावे रामार्पण ।
याहून अन्य सेवा कोणतीहि न जाण ॥
प्रवचने - श्रीब्रह्मचैतन्य महाराज
🌸 १० मे 🌸
देहमनाने व्हावे रामार्पण
(The body and mind should be offered to Rama)
प्रवचनाचा मराठी अर्थ आणि थोडक्यात स्पष्टीकरण:
भगवंताची उपासना । दूर करी सर्व यातना ॥
भगवंताची भक्ती करणे आणि सर्व दुःख, वेदना दूर करणे.
चित्ताची स्थिरता । भगवंताच्या उपासनेत निश्चितता ॥
भगवंताच्या उपासनेत मनाची शांती आणि ठामपणा असावा.
देह जरी जीर्ण फार । तरी वासनेचा जोर अनिवार ।
जरी शरीर वयाने जुने झाले तरी वासनांचा प्रभाव कमी होत नाही.
हे जाणून चित्ती । एक भजावा रघुपति ॥
हे समजून मनाने फक्त रघुपतिचे (रामाचे) भजन करावे.
हृदयी करता भगवंताचे ध्यान । नामाविण उच्चार दुजा न जाण ॥
हृदयाने भगवंताचे स्मरण करावे, आणि नाव शिवाय दुसरे काही म्हणू नये.
त्यात व्यवहाराचे जतन । न दुखवावे कोणाचे अंतःकरण ॥
त्यात जगण्याचे नियम जपावे, कोणाचं मन दुखावू नये.
असा नेम ज्याच्यापाशी । राम तेथील रहिवाशी ॥
जो व्यक्ती असे जीवन जगतो, त्याला राम त्या ठिकाणचा रहिवासी समजावा.
मी रामाचा, रामा तू माझा । हाच अखंड असावा हव्यास ॥
मी रामाचा आहे आणि राम माझा आहे, असा अखंड प्रेमाचा विचार असावा.
ऐसे ध्यावे रामाला । की जे जीव प्यार झाले मला ॥
अशा भावना ठेवून रामाचा ध्यान करावा की जीवाला रामाचा प्रेम झालेले आहे.
आता याहून दुजे न सांगणे काही । रामाविण जगू नाही ॥
आता दुसरे काही न सांगता, रामाविना जगणे नको.
जे जे होणार ते होतच जाते । ते भगवंताच्या इच्छेने घडते ॥
ज्याचे होणे निश्चित आहे ते होईल, ते सर्व भगवंताच्या इच्छेनुसार होते.
ऐसे आणणे मना । याचे नाव उपासना ॥
असे मन ठेवणे म्हणजेच उपासना (भक्ती) होय.
अखंड रामसेवा ज्याला लाभली । धन्य धन्य त्याची माऊली ॥
जो अखंड रामसेवा करतो तो धन्य आहे, त्याला माऊली (आई) सारखी पावनता प्राप्त होते.
स्वार्थरहित रामसेवा । याहून लाभ दुजा न जीवा ॥
स्वार्थरहित म्हणजे फक्त भगवंतासाठी केलेली सेवा ही सर्वश्रेष्ठ आहे.
राम ठेवा मनी । तो ध्यात जावा मानसपूजनी ॥
रामाला मनात ठेवावे, मनाने त्याचा ध्यान करावा.
वाचेने भगवंताचे नाव । कायेने भगवंताची सेवा । चित्ती भगवंताचे ध्यान । आपण राहावे रामार्पण । याहून अन्य सेवा कोणतीहि न जाण ॥
तोंडाने भगवंताचे नामस्मरण करावे, शरीराने त्याची सेवा करावी, मनाने त्याचा ध्यान करावा. या तीन गोष्टींपेक्षा मोठी सेवा नाही.
उपासना असावी बळकट । तेथे नसावी कशाची अट ॥
उपासना (भक्ती) बळकट आणि प्रामाणिक असावी, त्यात कोणतीही शर्त नको.
उपासनेचा असावा जोर । ज्याने होईल मन स्थिर ॥
अशी उपासना करावी ज्यामुळे मन स्थिर होईल.
आपले जीवन ज्याचे हाती । त्याची नेहमी ठेवावी संगति ॥
आपले जीवन परमात्म्याच्या ताब्यात असल्याची जाणीव ठेवावी आणि त्याची संगती राखावी.
जे जे काही मी करावे । त्याला परमात्मा साक्षी हे जाणावे ॥
जे जे कर्म करतो त्याचा परमात्मा साक्षीदार आहे हे मनात ठेवावे.
मनी न सोडावा धीर । आहे म्हणावे माझा रघुवीर ॥
मनात धीर न गमावता “माझा रघुवीर आहे” असे म्हणावे.
करावे भगवंताचे चिंतन । होईल स्वतःचे विस्मरण ॥
भगवंताचा विचार करत राहा, त्यात स्वतःचा अहंकार विसरला जाईल.
सर्व आहे रामाधीन । आपण निमित्ताला कारण ॥
सर्व जग रामाच्या अधीन आहे, आपण केवळ कारण (माध्यम) आहोत.
रामावर ठेवावे चित्त । जैसे प्रपंची असावे वाटते वित्त ॥
जसे प्रपंचात पैशांची काळजी घेतली जाते, तसेच रामावर मन ठेवावे.
उपासनेचे नर । त्यांनी राहावे खबरदार ॥
उपासने करणाऱ्यांनी नेहमी सावध राहावे.
आजवर केली भगवंताची उपासना । पुढे त्यात न येऊ द्यावा उणेपणा ॥
जे भक्ती केलं ते टिकवून ठेवावे, भविष्यात कुठलाही कमतरता येऊ देऊ नये.
सर्वांचे ऐकावे । परी उपासनेपासून दूर न व्हावे ॥
सर्वांचे मत ऐकावे, पण भक्तीपासून दूर जाऊ नये.
राम माझा देता घेता । राम माझ्या भोवता ॥
राम माझा आहे, आणि राम माझ्या भोवती आहे.
रामाविण जगी दुजे । न ठेवावे आणिक परते ॥
रामाविना जगात दुसरे कोणताही आधार ठेवू नये.
एक सद्गुरुआज्ञा प्रमाण । हीच रामसेवा जाण ॥
सद्गुरूच्या आदेशाप्रमाणेच ही खरी रामसेवा समजावी.
थोर थोर ऋषिमुनि । यति संत साधु यांनी । एकच केले खास । रामावाचून न राहू दिले जीवास ॥
मोठे ऋषी, संत, साधूंनी एकच शिकवण दिली आहे - जीव रामाशिवाय राहू देऊ नये.
ठेवावा रामावर पूर्ण विश्वास । न करावे उपासतापास ॥
रामावर पूर्ण विश्वास ठेवावा आणि भक्ती करताना कधीही त्रास मानू नये.
उपासनेत राहावे आपण । हेच रामाचे सान्निध्य जाण ॥
भक्तीत नेहमी राहावे, हाच रामाच्या जवळ येण्याचा मार्ग आहे.
स्वार्थरहित सेवा । तीच पावे देवाधिदेवा ॥
स्वार्थरहित सेवा ही परमेश्वराला सर्वाधिक प्रिय आहे.
जे जे होते काही । ते ते राम करतो पाही ।
जे काही घडते ते रामाचेच काम आहे.
हा एकच विश्वास । समाधानाचा मार्ग सत्य खास ॥
हा विश्वासच खरी समाधानी जीवनाची गुरुकिल्ली आहे.
जेथे परमात्म्याची सत्ता । तेथे न चाले कोणाचे सर्वथा ।
जिथे परमात्म्याचा अधिकार आहे तिथे कोणतीही इतर सत्ता चालत नाही.
म्हणून परमात्मा ठेवील त्यामध्ये । समाधान राखीत जावे ॥
म्हणून परमात्म्याच्या ताब्यात आपले जीवन ठेवा आणि समाधान राखा.
शेवटचा श्लोक:
१३१. चित्ती भगवंताचे ध्यान । आपण राहावे रामार्पण ।
याहून अन्य सेवा कोणतीहि न जाण ॥
(मनाने भगवंताचा ध्यान करणे, शरीर-मन-देह सर्व रामाला अर्पण करणे - याहून मोठी सेवा नाही.)
सारांश:
या प्रवचनेत भगवंताची उपासना कशी असावी, मन, देह आणि वाणीने रामसेवा करणे किती महत्त्वाचे आहे, याचा खुलासा आहे. उपासना ही अखंड, बळकट आणि स्वार्थरहित असावी. जीवन रामाच्या इच्छेनुसार स्वीकारावे आणि भक्तीने मनात स्थिरता राखावी. भगवंतावर पूर्ण विश्वास ठेवून त्याच्याच स्मरणात जगणे हे खरे समाधान आहे.
No comments:
Post a Comment